Krocionóg – opis gatunku, występowanie, ciekawostki

Krocionóg to potoczna nazwa przedstawicieli gromady dwuparców, a najczęściej rodziny krocionogowatych (Julidae). W Polsce występuje 85 gatunków krocionogów, a długość ich ciała wynosi od 3 mm do 20 cm. Poniżej znajdziesz opis budowy, siedlisk, diety oraz najciekawszych przedstawicieli tej grupy bezkręgowców.

Czym są krocionogi?

Dwuparce z tej rodziny to jedna z najbardziej rozpoznawalnych grup lądowych bezkręgowców. W węższym ujęciu nazwa dotyczy rodziny krocionogowatych, która należy do rzędu krocionogów właściwych i gromady dwuparców. Wiele osób myli je z parecznikami, jednak u tych bezkręgowców występuje inny układ odnóży i łagodniejsze zachowanie.

Rodzina krocionogowatych obejmuje około 500 opisanych gatunków zgrupowanych w około 90 rodzajach. Gatunkiem typowym związanym z tą rodziną jest Tachypodoiulus niger. Do znanych rodzajów należą między innymi Julus, Ommatoiulus, Cylindroiulus, Brachyiulus, Leptoiulus, Megaphyllum, Pachyiulus i Xestoiulus.

Krocionogowate należą do gromady dwuparców i rzędu krocionogów właściwych. Obejmują około 500 opisanych gatunków w około 90 rodzajach.

Jak wyglądają krocionogi?

Ich ciało jest wydłużone i wyraźnie segmentowane. Najczęściej przybiera barwę szarą, brunatną lub czarną. Krótkie nogi i czułki ułatwiają im poruszanie się w gęstej ściółce oraz pod korą butwiejących pni.

Jak zbudowane jest ciało krocionoga?

Każdy segment tułowia może mieć od jednej do dwóch par odnóży, co jest cechą charakterystyczną dla dwuparców. Dzięki falistemu ruchowi nóg zwierzęta te poruszają się powoli, ale bardzo sprawnie. Segmentowany pancerz chroni je przed drobnymi urazami i nadmierną utratą wody.

Jakie barwy i rozmiary mają krocionogi?

Barwy krocionogów bywają jednolite lub kontrastowe. Niektóre gatunki mają odcienie rdzawe, pomarańczowo-kremowe albo intensywnie pręgowane ciało. Dorosłe osobniki mieszczą się w bardzo szerokim przedziale wielkości – od zaledwie 3 mm do 20 cm. Spirobolus caudulanus to przykład gatunku o walcowatym ciele z wielu segmentów i ciepłym ubarwieniu w tonacjach brązu lub czerwieni.

Gdzie występują krocionogi?

Większość gatunków wybiera środowiska wilgotne i osłonięte przed bezpośrednim słońcem. Typowymi siedliskami są ściółka oraz spróchniałe drewno. Niektóre formy spotyka się także w jaskiniach i na terenach skalistych.

Jakie krocionogi występują w Polsce?

W Polsce stwierdzono 85 gatunków krocionogów. Do rodzimych przedstawicieli zalicza się między innymi:

• Cylindrojulus boleti,
• Leptophyllum nanum,
• Julus terrestris,
• Julus scandinavius,
• Ophyiulus fallax,
• krocionóg piaskowy (Schizophyllum sabulosum).

Większość krajowych gatunków prowadzi skryty tryb życia, dlatego łatwiej je zobaczyć po deszczu albo podczas przekopywania wilgotnego kompostu.

Gdzie żyją egzotyczne krocionogi?

Poza Europą te wije zasiedlają między innymi wilgotne tereny Azji, Afryki i Indonezji. Tonkinbolus dollfusi pochodzi z Azji południowo-wschodniej, a Trigoniulus corallinus zamieszkuje wilgotne tereny Azji. Duże formy bywają spotykane także w Tanzanii.

Wiele gatunków egzotycznych dobrze przystosowuje się do warunków terrariowych, jeżeli zapewni im się właściwą wilgotność i ściółkę. Pachyiulus flavipes naturalnie pojawia się w jaskiniach i na skalistym podłożu. Spirobolus caudulanus najlepiej czuje się w lekko wilgotnym środowisku i chętnie przekopuje warstwę liści.

Czym żywią się krocionogi?

Te bezkręgowce są przede wszystkim roślinożerne, ale w praktyce większość z nich pobiera rozkładającą się materię organiczną. W naturze pełnią rolę naturalnych sprzątaczy, ponieważ przetwarzają opadłe liście, miękkie pędy i fragmenty roślin. Dzięki temu wspomagają obieg materii w glebie.

W skład ich diety wchodzą głównie:

• szczątki roślinne,
• pędy i młode korzonki,
• kiełkujące nasiona,
• owoce i bulwy,
• grzyby.

Niektóre gatunki jedzą również martwą materię roślinną, co w warunkach domowych czyni je łatwymi w karmieniu. Wystarczy podawać im liście, kawałki warzyw i niewielkie ilości owoców.

Przegląd wybranych gatunków i ciekawostki

Różnice między poszczególnymi krocionogami dotyczą wielkości, barwy i aktywności. Część gatunków tropikalnych osiąga wyraźnie większe rozmiary niż formy spotykane w Polsce. Inne wyróżniają się zdolnością do szybkiego zakopywania się lub ciekawym dymorfizmem płciowym.

Poniższe zestawienie pokazuje kilka znanych przedstawicieli:

Jak wygląda dymorfizm płciowy?

U części gatunków samiec i samica różnią się wyglądem oraz wielkością. Wyraźny dymorfizm płciowy występuje na przykład u krocionoga kenijskiego (Telodeinopus aoutii). W warunkach hodowlanych wiele tych bezkręgowców rozmnaża się regularnie, a młode osobniki po kolejnych linieniach zwiększają liczbę segmentów.

Dlaczego krocionogi się zakopują?

Zakopywanie się to częste zachowanie wielu krocionogów, które pomaga im unikać drapieżników i utrzymywać wilgotność. Trigoniulus corallinus potrafi znikać pod powierzchnią w kilka minut. Spokojne i ostrożne zachowanie sprawia, że obserwacja tych zwierząt jest bezpieczna nawet dla początkujących.

Krocionóg piaskowy (Schizophyllum sabulosum) wybiera nieco suchsze stanowiska, ale również musi mieć dostęp do wilgotnych kryjówek. Jego aktywność wzrasta po opadach, gdy ściółka staje się miękka. Wtedy łatwiej go spotkać na piaszczystych ścieżkach i poboczach.